Trendy w systemach podatkowych krajów Europy Środkowo-Wschodniej – doroczny raport podatkowy Mazars

Piąty coroczny raport podatkowy Mazars dotyczący Europy Środkowo-Wschodniej zapewnia przegląd systemów podatkowych i głównych czynników konkurencyjności w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Publikacja ma na celu pomóc inwestorom zrozumieć zawiłości poszczególnych systemów podatkowych Europy Środkowo-Wschodniej, jak również różnice między nimi.

Raport został opracowany na podstawie danych pochodzących z sieci Mazars i obejmuje systemy podatkowe 19 krajów w regionie Europy Środkowo-Wschodniej: kraje Grupy Wyszehradzkiej, Grecję, Rosję, Ukrainę, kraje bałkańskie i kraje bałtyckie. Ta piąta edycja umożliwia również przegląd i ocenę głównych trendów w ostatniej połowie dekady.

Ogólną tendencją w systemach podatkowych regionu jest stabilizacja. Okres drastycznych zmian strukturalnych już minął; zaprzestano nakładania podatków kryzysowych lub włączono je w dany system podatkowy. W większości krajów poprawiła się równowaga w zakresie podatków państwowych, wzrasta konsumpcja, dzięki czemu rządy mają możliwość ruchu i sposobny moment, aby realizować nowe kierunki polityki podatkowej.

VAT

W każdym współczesnym systemie podatkowym podatek VAT jest jednym z najważniejszych źródeł dochodów budżetu państwa. Udział VAT w PKB to ok. 15% w regionie, a dochodzi do 20% w niektórych krajach, co jest znacznie wyższą proporcją niż średnia w Unii Europejskiej. Zasady są w większości ujednolicone, choć istnieją znaczące różnice w stawkach, w większości państw normalna stawka VAT wynosi między 19 a 22%, natomiast podstawowa stawka VAT jest szczególnie wysoka w Chorwacji (25%) i jeszcze wyższa na Węgrzech (27%). Można było również zaobserwować zmniejszanie stawek VAT, szczególnie w Rumunii, gdzie zwykła stawka spadła z 24% do 19% w ciągu ostatnich pięciu lat.

Zwiększała się także liczba działań mających na celu nałożenie podatków od transakcji, które nie były wcześniej kontrolowane ani opodatkowane, zmniejszenie oszustw podatkowych oraz „wybielenie” szarej strefy. Warte wspomnienia są tu kroki podejmowane przez wiele państw w celu wprowadzenia „inteligentnych” mechanizmów opodatkowania, w szczególności połączenia kas fiskalnych z centralnym systemem podatkowym.

Podatki od zatrudnienia

Równolegle ze wzrostem znaczenia podatków z tytułu użytkowania i sprzedaży, udział podatków od dochodów i zatrudnienia zmniejszył się. Odnosi się to do podatku dochodowego od osób prawnych oraz składek społecznych, jednak jest pole do poprawy: wysoki poziom kosztów zatrudnienia przekłada się na średni koszt wynagrodzeń w regionie wynoszący 160% wynagrodzenia netto. Oznacza to, że tak zwany „klin podatkowy” wynosi średnio aż 37%.

Ponadto można bezpiecznie powiedzieć, że siła robocza nie jest już „tania” w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Zgodnie z analizą Eurostat za czwarty kwartał 2016 roku, w większości krajów Grupy Wyszehradzkiej i państw bałtyckich koszty wynagrodzeń wzrosły o 5-10% z roku na rok, w szczególności na stanowiskach wymagających najmniejszych kwalifikacji.

Podatek dochodowy od osób prawnych

W regionie Europy Środkowo-Wschodniej, niezbyt pomocne jest porównywanie podatku dochodowego od osób prawnych jedynie na podstawie obowiązujących stawek podatkowych, ponieważ istnieją znaczące różnice w podejściu przyjętym w poszczególnych krajach. W istocie, tak jak pokazuje raport, występuje obecnie 20% różnica miedzy najniższą a najwyższą stawką w Europie Środkowo-Wschodniej, natomiast średnia stawka PDOP w regionie jest niższa niż 16%. Omawiane systemy podatkowe zwykle umożliwiają rozliczenie strat z lat ubiegłych w kolejnych latach i odliczenie od dochodu w kolejnych latach, lecz maksymalnie przez pięć lat podatkowych. Ponad połowa krajów Europy Środkowo-Wschodniej stosuje podatek u źródła od zysków kapitałowych (przychody z tytułu odsetek, dywidend i należności licencyjnych), generalnie w wysokości 15%, choć dochodzi nawet do 19-20% w kilku krajach.

Ceny transferowe

Zatrzymanie przychodów z tytułu podatku jest głównym czynnikiem kształtowania polityki podatkowej w Europie Środkowo-Wschodniej, podobnie zresztą jak na całym świecie.

W związku z tym, przepisy dotyczące cen transferowych pojawiają się w systemach podatkowych prawie wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Warty zauważenia w omawianym okresie jest również plan działania zawarty w Raporcie OECD nt. przeciwdziałania BEPS (Base Erosion and Profit Shifting), który uznaje ceny transferowe i obowiązek sporządzenia odnośnej dokumentacji za priorytetowe obszary. Najważniejszym celem „Raportowania według krajów” (CBCR) wymaganego przez OECD jest poprawa przejrzystości poprzez dostarczenie lokalnym organom podatkowym informacji koniecznych do oceny ryzyka podatkowego.

Share